Allah (c.c.) (Mektûbat Dersi)- Bayram Ali Öztürk Hoca

Bayram Ali Öztürk Hocaefendi'nin bu Mektûbat dersinde konu, Allah'ın zatı ve sıfatları meselesidir. Ders, İmam Rabbânî Hazretleri'nin Mektûbat'ındaki ince bahisleri esas alıyor. Hocaefendi meseleyi baştan sona bir nakil ve şerh olarak ele alıyor, kendi adına hüküm vermekten kaçınıyor.

Gayret ve muhabbetin ölçüsü

Ders, kulun Rabbi için taşıması gereken gayreti anlatan hatıralarla açılıyor. Hocaefendi, insanın kendi yakınları için gösterdiği hassasiyeti Rabbinin hakkı söz konusu olduğunda da göstermesi gerektiğini anlatıyor. Bu bahiste Hz. Ömer'in hicret sırasında gösterdiği açık ve pervasız tavra dair nakledilen anlatım aktarılıyor. Hocaefendi buradan bugünkü gevşekliğimize geçerek "düştüğümüz yerden kalkmayı nasip etsin" diye dua ediyor.

Nazik bir nokta: sıfatların hariçte oluşu

Dersin ana meselesi, İmam Rabbânî'nin sıfatlar hakkındaki ifadeleridir. Hocaefendi bu ifadenin yanlış anlaşılabildiğini söylüyor: Sıfatların "hariçte" oluşundan bahsedilirken, onların bizim gördüğümüz varlıklar gibi müşahede edilebileceği kastedilmemektedir. Meselenin gölge mesabesindeki varlık mertebesiyle ilgili olduğunu, İmam Rabbânî'nin de burayı nazik bir yer diye nitelendirdiğini belirtiyor.

Anlaşılması güç yerler neden kapalı bırakılmış?

Hocaefendi burada güzel bir izah yapıyor. Mektûbat'ta bazı yerlerin kapalı geçilmesinin sebebi, meselenin misallerle uzun uzun açılması hâlinde eserin cilt cilt büyümesidir. Bu yüzden "anlayan anlar" denilerek geçilmiştir. Hocaefendi ayrıca tasavvufun bir kal ilmi değil hâl ilmi olduğunu, yalnız sözle kavranamayacağını vurguluyor.

Sıfatların zuhur sırası

Dersin merkezindeki bahis, sıfatların zuhur sırasıdır. Hocaefendi, Mektûbat'taki tertibi şöyle aktarıyor: Önce vücûd, sonra hayat, sonra ilim. Sebebini de sade bir mantıkla açıklıyor: Varlık olmadan hayat, hayat olmadan ilim düşünülemez.

Bir soruya verilen cevap

Bu tertip anlatıldığında akla gelebilecek soruyu hocaefendi kendisi soruyor: "Allah kendi ilim sıfatına muhtaç mıdır?" Verdiği cevap açık: Elbette hayır; bu ifadeler Allah'ın muhtaçlığını değil, bizim meseleyi izah ederken kullandığımız tarif dilini gösterir. Meseleyi bir el ve kol benzetmesiyle örneklendiriyor: Avucun görünmesi kolun, kolun görünmesi bedenin varlığına bağlıdır; bu bir muhtaçlık değil, anlatım için kurulan bir tertiptir.

Hayır ve şer meselesi

Dersin son bölümünde varlık ile ondaki renk ve ton ayrımı işleniyor. Rahmetin varlığı ile zulmün varlığı aynı cinsten değildir; birinin kaynağı cemal ve hayır, diğerinin ise noksanlıktır. Hocaefendi bu ayrımı yapmadan meselenin çözülemeyeceğini söylüyor ve dersi, konunun "aklın kulaklarıyla" dinlenmesi gerektiğini belirterek tamamlıyor.

Bu yazı, dersin ana başlıklarını özetlemektedir; anlatımın tamamı için videoyu izleyebilirsiniz.