Molla Cami Mukaddimesi - İhsan Şenocak Hoca

İhsan Şenocak Hocaefendi, bu dersinde medrese geleneğinde Arap dili ve nahiv öğretiminin son halkası kabul edilen Molla Cami'ye başlarken kitabın mukaddimesini ele alıyor. Ders, kitabın hangi esere yazıldığını, müelliflerin hayatını ve bu alet ilimlerinin asıl gayesini anlatarak talebelere yol haritası çiziyor.

Nahiv Silsilesinin Son Halkası

Hocaefendi, talebelerin nahiv tahsiline Avamil ile başladığını, ardından sırasıyla başka kitaplar ve Suyuti okunduktan sonra bu silsilenin Molla Cami ile tamamlandığını anlatıyor. Molla Cami'nin, İbn Hacib'in nahve dair meşhur eseri Kafiye üzerine yazılmış en kıymetli şerhlerden biri olduğunu belirtiyor. Kafiye'nin pek çok şerhi bulunduğunu, bunların en meşhurlarının müellifin kendi şerhi ile Radıyüddin'in şerhi olduğunu, ancak talebeler arasında en çok okunan şerhin Molla Cami olduğunu ifade ediyor.

İbn Hacib: Genç Yaşta Şeyhlik

Kafiye'nin müellifi İbn Hacib'in hayatına geçen hocaefendi, onun hicri 570 yılında Mısır'da doğduğunu, babasının Kahire'de hükümdarın yanında hacib, yani bugünkü ifadeyle bir tür sekreter olarak görev yaptığını, lakabının da buradan geldiğini anlatıyor. İbn Hacib'in Maliki fıkhında o kadar derinleştiğini ki genç yaşında zamanının Maliki şeyhi olarak anıldığını söylüyor. Buradan bir ders çıkarıyor: Şeyhlik yaşla değil ilim, akıl ve ahlakla kazanılır; seksen yaşında bir insanın ulaşabileceği makama yirmi yaşında ulaşan kişi de o makamdadır. İbn Hacib'in daha sonra Şam'a geçip ders okuttuğunu, orada yaşanan bir hadise üzerine İzz bin Abdisselam ile birlikte şehirden ayrıldığını da aktarıyor.

Molla Cami ve Yetiştiği Dönem

Hocaefendi, Molla Cami'nin Horasan'daki Cam şehrinde hicri 818 yılında doğduğunu ve 898 yılında vefat ettiğini söylüyor. Âlim bir aileden geldiğini, babasından ve dönemin medreselerinden ders aldığını, en çok da babasından öğrenmeye önem verdiğini anlatıyor. Molla Cami'nin yaşadığı dönemi yorumlarken ilginç bir benzetme yapıyor: Moğol istilasıyla büyük darbe yiyen ilim hayatı, tıpkı krizden sonra beklenmedik büyüme gösteren ekonomiler gibi yeniden canlanmış ve Molla Cami böyle bir dönemde yetişmiştir.

Alet İlimleri Tefsir ve Hadis İçindir

Dersin sonunda hocaefendi önemli bir uyarıda bulunuyor: Nahiv ve diğer alet ilimleri başlı başına gaye değildir; bütün bu kitaplar Kur'an-ı Kerim'i ve Peygamber Efendimiz'in hadislerini anlamak için yazılmıştır. Bu yüzden medrese eğitiminin merkezinde tefsir ve hadisin olması gerektiğini, alet ilimlerinin buna hizmet etmesi gerektiğini söylüyor. Osmanlı'nın son döneminde medreselerin ıslahına dair yazılan raporlarda da aynı tespitin yer aldığını hatırlatıyor.

Bu yazı, dersin ana başlıklarını özetlemektedir; anlatımın tamamı için videoyu izleyebilirsiniz.