(12) Azap Gelmeden Önce İman Edilmelidir - Ahmet Vanlıoğlu Hocaefendi

Ahmet Vanlıoğlu Hocaefendi bu dersinde, üzerinde durduğu âyet-i kerimeden hareketle çok temel bir soruyu ele alıyor: iman ne zaman geçerlidir? Cevabı sohbetin de başlığını oluşturuyor; iman, azap görüldükten sonra değil, istenen vakit içinde gerçekleştirilmelidir.

Vaktinde Yapılan İman

Hocaefendi, geçen dersteki âyeti hatırlatarak başlıyor. Âyette, azabı gördükten sonra iman etmeye kalkışmanın kişiye bir fayda sağlamadığı bildiriliyor. Hocaefendinin izahına göre bunun sebebi şudur: o noktadan sonraki tasdik, Allah'a ve peygamberine güvenerek inanmak değil, gözün gördüğü hadiseye teslim olmaktır. Bu sebeple iman işinin kendi vaktinde yapılması gerekir.

Yunus Aleyhisselam'ın Kavmi

Bu kaidenin istisnası olarak Hz. Yunus'un kavmi anlatılıyor. Hocaefendi, müfessirlerin bu âyet üzerindeki izahını naklediyor: o kavim azabın kendisini görmüş değildi; yaklaşmakta olduğunu gösteren alametleri fark eder etmez toparlanmış, samimiyetle tövbe ve istiğfar ederek iman etmişlerdi. Bunun üzerine helâk edilmemiş, kendilerine mühlet verilmiştir.

İnsana Verilen İrade

Dersin fikrî çekirdeği burada. Hocaefendi, Cenab-ı Hakk'ın "dileseydim yeryüzündekilerin hepsi iman ederdi" mealindeki beyanını ele alıyor. Buna göre Allah, zorlayıcı iradesini kullanmamış; insana iyiyi kötüden seçme kabiliyeti vermiş ve işi insanın kendi tercihine bırakmıştır. Hocaefendi burada önemli bir uyarıda bulunuyor: "Allah istiyor da olmuyor" demek, Cenab-ı Hakk'a acziyet isnat etmek olur ki bu kabul edilemez.

Hayatın Tamamını Kuşatan Din

Dersin orta bölümünde hocaefendi, İslam'ın insanla ilgili her davranışa bir ölçü koyduğunu anlatıyor. Kalpten geçen niyetten söylenen söze, yapılan işten ticarete kadar her alanın fıkıh kitaplarında ele alındığını; bu sebeple dinin hayatın yalnız bir köşesine sıkıştırılamayacağını ifade ediyor. Hocaefendi bu bahiste tartışmalara girmediğini, meseleyi ilmî ölçüler içinde arz etmeye çalıştığını da özellikle belirtiyor.

Camiden Kararla Çıkmak

Dersin en çarpıcı bölümünde hocaefendi kendisini de muhasebeye katıyor. "Ben anlattım, vazifemi yaptım" demenin kendini aldatmak olacağını söylüyor; dinleyenin de "dinledim, cumayı kıldım" demekle işin bitmediğini hatırlatıyor. Ona göre camiye giriş ile çıkış arasında bir fark oluşmuyorsa, dükkâna dönüldüğünde ticaret ahlakı değişmiyorsa yapılan yalnızca bir alışkanlığın tekrarıdır. Hocaefendi, insanın hastalandığında en iyi hekimi aradığı gibi, dinî meselelerinde de "ne yapmam lazım?" sorusunu sorup ehline başvurmasını istiyor.

Bu yazı, dersin ana başlıklarını özetlemektedir; anlatımın tamamı için videoyu izleyebilirsiniz.